Shush Danyal City

2005-06-08T02:42:00.000-07:00

tadol01

2005-06-08T02:40:00.000-07:00

oldpic

2005-06-07T00:18:00.000-07:00

zanbils

2005-06-07T00:00:00.001-07:00

danyal01

2005-06-07T00:00:00.000-07:00

Gl2

2005-06-06T22:44:00.000-07:00

2005-06-06T22:37:00.000-07:00

دعبل

2004-06-09T23:09:00.000-07:00

در بخش شمالي شهر باستاني شوش ، در قبرستان قديمي اين شهر و در كنار بقعه امامزاده عبدالله بن علي ، آرامگاه شخصيتي واقع شده كه يكي از چهره هاي بزرگ فرهنگي جهان تشيع در قرون دوم و سوم هجري بشمار مي رود . شخصيتي كه توانست با نبوغ بي نظير خود ، شيعيان را اعتلاي بيشتري بخشد . او مي توانست با استعداد و تواناييهاي خود از بهترين جايگاه اجتماعي برخوردار گردد و بهترين و راحت ترين زندگي را براي خود فراهم كند ؛ وي در روزگاري مي زيست كه خلفاي بني عباس ظالمانه تمام امور زندگي مردم را در دست داشتند ؛ بيشتر اين خلفا به سرودن و شنيدن شعر ، به ويژه در مدح آنها اهميتي وافر مي دادند . شاعران زيادي در اين زمان ، با سرودن شعرهايي در مدح ايشان هزاران هزار جايزه و صله دريافت مي كردند . اما در اين ميان شاعران آن زمان تنها دعبل خزاعي بود كه به سكه ها و نقره ها پشت كرد ؛ به راستي چه عاملي باعث شد كه او لذات دنيوي را كنار گذاشته و عمري طولاني ، اوارة بيابانها گردد ؟ عقيده و ايمان به حق تنها نيرويي بود كه دعبل خود را بدان مجهز ساخته و عمري طولاني در پرتو آن به جهاد و مبارزه با ظالمان زمانش پرداخت . از اين رو شناخت هر چه بيشتر و بهتر اين شخصيت مستلزم شناخت زمان و شرايط حاكم بر زمان اوست .

http://www.shoushcity.net/information/img/dabel.jpg

دربارة نسب دعبل اختلاف نظرهاي زيادي وجود دارد ، مؤلف «الغدير» نسب او را چنين ذكر كرده است : ابوعلي يا جعفر دعبل پسر علي بن رزين بن عثمان بن عبدالرحمان بن عبدالله بن بديل بم ورقاء بن عمرو بن ربيعه بن عبدالعزي بن ربيعه بن جزي بن عامر بن مازن بن عدي بن عمرو ربيعة خزاعي است . برخي نيز او را از خاندان طاهر ذواليمينين و ايراني دانسته اند .

نوشته خانجان چگني

اشكانيان

2004-06-09T22:45:00.000-07:00

سومين گروه از اقوام آريايي كه به ايران آمدند و در شرق مستقر شدند. پارتيان بودند، نژاد آنها آريايي، زبان آنها ايراني و آيينشان مزدا پرستي رايج در ايران شرقي بود. فرهنگ اجتماعي آنان آميزه اي از آداب و عقايد مذهبي و فرهنگ پهلواني بود. كه بر حسن سلوك و رفتار و شجاعت مردانگي و جوانمردي و نيروي بدني تاكيد مي ورزيد. يكي از مهمترين دلايل پيوستن شهرنشينان شرق كشور به پارتيان در قيام بر ضد حكومت سلوكي - جدا از پيوندهاي خويشاوندي بين آنان - حسن سلوك آنها با مردم نواحي اطراف و ناخرسندي آنان از شيوه حكومتي سلوكيان بود كه تاكيد بر تبعيض قومي و نژادي داشت.

چادرنشين و صحراگردي از پارتها مردماني چابك، شجاع و پرتحرك ساخته بود. كه در سواركاري و تيراندازي ماهرانه در هنگام سواري نظير نداشتند. شجاع ترين و قويترين فرد قبيله پهلوان نام داشت. هر شخصي كه به اين مقام نايل مي شد. مشخصا علاوه بر قدرت بدني ملزم به داشتن صفات و خصايل اخلاقي نيكو نيز مي بود.

اشك و نخستين انديشه استقلال

نخستين بار انديشه استقلال در برابر بيگانگان سلوكي را پهلواني پارتي به نام اشك جامه عمل پوشانيد، در حاليكه سلوكيان هفتاد سال از سلطنت بر ايران پشت سرگذاشته بودند، ‌قيام اشك سلوكيان را به نشان دادن عكس العمل واداشت. و عليرغم تصور از آن سپاه سلوكي با شكست مواجه شد و اين اولين پيروزي رسمي پارتيان و متحدانشان در برابر قوم حكومت گر بود. پس از اشك برادر و جانشين وي تيرداد بر قدرت پارتيان افزود و بر توسعه متصرفات افزود و بدين ترتيب پيشروي آنان از شرق به سمت غرب آغاز گرديد. و روز به روز بر قدرت پارتيان و تثبيت حكومتشان افزوده مي شد. و با اقدامات مهرداد شاه ديگر پارتي قلمرو پارتيان كه به افتخار نام احياگر استقلال ايران(ارشك يا اشك) اشكاني خوانده شد. به وسيع ترين حد خود رسيد. مهمترين رمز موفقيت ها و پيروزي هاي مهرداد اول همگي در سايه شفقت و انسانيت نهفته در سرشت وي بود، آن چنان كه محققان وي را از نظر بزرگ منشي، بلند نظري، متانت و نجابت اخلاقي در دودمان اشكاني، همتاي كوروش بزرگ در دودمان هخامنشي دانسته اند. نام اشك توسط همه شاهان اشكاني حفظ شد به طوريكه فرعون توسط فرمانروايان مصر، قيصر يا سزار توسط روميان كسري يا خسرو توسط ساسانيان به كار مي رفت.

حكومت مهرداد دوران توسعه قلمرو و تثبيت قدرت

مهرداد با تسخير عيلام، پارس و سپس بابل و بدنبال آن شكست پادشاه سلوكي و تصرف شهر سلوكيه. ايران را تا دورترين مرزهاي غربي امتداد داد. (عنوان شاد شاهان) كه اشك ششم يعني مهرداد با اقتباس از شاهان هخامنشي برخود نهاده بود بدليل اقداماتي كه وي در زمان حياتش انجام داد. به عنوان برازنده ترين لقب حتي پس از مرگش نيز وي را شايسته منحصر به فرد اين عنوان در خاندان اشكاني گرداند. وقتيكه مهرداد در سنين پيري چشم از جهان فروبست، او را بمانند بنيانگذار واقعي سلسله پارت با تشريفات بسيار به خاك رفت. پارت او را همچون قانونگذاري خردمند تجليل كرد، چرا كه او در تمام قلمرو وسيع خويش نزد هر قومي كه رسم و بنيادي پسنديده يافت. آنرا در سرزمين خويش رايج كرد. قلمرو او از بين النهرين و بابل تا سرزمين سغد و هند امتداد داشت. و اقوام بسيار با آداب و رسوم گونه گون در اين قلمرو وسيع تحت حكم او مي زيست.

پس از مهرداد اول بدليل پديدار شدن نا امني كه توسط برخي اقوام در شرق نير سكاها و كوشانيان بوجود آمده بود. در زمان چند اشك ادامه يافت. تا سرانجام با روي كار آمدن اشك نهم كه مهرداد دوم نام داشت. توفيق قابل ملاحظه اي در غلبه بر هرج و مرج حاصل شد. وي پايه هاي حكومت و اركان داخلي آنرا چنان مستحكم نمود كه حتي پس از مرگ وي نيز با وجود مدعيان سلطنت و پاره اي اختلافات داخلي امپراطوري اشكاني از هم متلاشي نشد. و قدرت خود را حفظ نمود. تدابيري كه وي در زمينه داخلي و حكومتي انديشيد سبب شده است كه محققان وي را يادآور داريوش بزرگ خوانده به وي لقب مهرداد كبير دهند.

دوران حكومت اشك هاي دهم تا سيزدهم دوران درگيري و هرج و مرج داخلي بود. تا اينكه با روي كارآمدن اشك سيزدهم، ارد اول فصل تازه اي از روابط خارجي ايران با دولت هاي همسايه كه مهمترين آنها روم بود آغاز گرديد. در آن زمان ايران در شرق و روم در غرب دو قدرت بلامنازع بودند و هر دو در پي گسترش و توسعه قلمرو و بسط قدرت. و همين مساله گاه و بيگاه سبب ايجاد تعارضاتي از سوي طرفين به خاك يكديگر مي شد. ولي مشكل اصلي را روميان آغاز كردند و بدين ترتيب روابطي كه مي توانست بهترين شكل و سياق را داشته باشد و سبب تبادل فرهنگ و تمدن باشد و در نهايت به شكوفايي و پيشرفت در امپراطوري كه دنيا را عملا در يد قدرت خود داشتند. منجر شود. تبديل به جنگ هايي شد كه تا پايان امپراطوري پارت و پس از آن تا پايان امپراطوري روم ادامه يافت. در واقع اين جنگ ها به طوري رسمي و جدي از زمان سلطنت ارد - اشك سيزدهم - و به دليل بلند پروازي هاي برخي سرداران(رومي) از جمله كراسوس آغاز شد. و مهمترين انگيزه وي، عشق به طلاهاي سلوكيه و نفايس و خزاين ماد بود. ولي مهمترني مساله را نيز نبايد از نظر دور داشت و آن مساله همد ستي ايالت بزرگ ارمنستان با روميان بود كه اطاعت و تبعيت از ايران برايشان قابل تحمل نبود. آنان خواهان استقلال تمام و كمال بودند. كه اين مساله نيز در قوانين امپراطوري اي كه آنان در آن قرار گرفته بودند يعني اشكانيان مفهومي جز عصيان و سركشي نداشت. بنابراين شاهان ارمنستان هر از چندگاه با تحريك روميان و اتحاد با آنان سبب ايجاد منازعاتي بين ايران و روم مي شدند. نوع حكومت اشكانيان نيز دست آنان را در اين امر بازتر مي كرد. اشكانيان از هنگاميكه روي كار آمدند و تشكيل حكومت دادند، شيوه ملوك الطوايفي را به جاي ايجاد يك حكومت مركزي كه همه در سايه نظارت همه جانبه آن باشند ترجيح دادند. بدين شكل كه برخي ايالت ها نظير پارس، آذربايجان و ارمنستان از استقلال داخلي برخوردار بودند. و در عوض انقياد و تابعيت اشكانيان را مي پذيرفتند و در هنگام جنگ نيز به منظور كمك به پادشاه و نشان دادن وفاداري و اتحاد با او سپاه خود را به سمت مركز حكومت گسيل مي داشتند. شاهان ارمنستان نيز از اين موقعيت براي كسب استقلال و تجزيه از قلمرو اشكانيان استفاده مي نمودند.

به هر تقدير اولين دوره جنگ هاي ايران و روم با اعلان جنگ كراسوس به ايران آغاز شد وي با اصرار بر خلاف ميل سناي رومي طالب لشكركشي به پارت شد. وي در شصت سالگي در سوريه كه مقر حكومت وي بود خود را امپراطور خواند و با لشكري كه خواب پيروزي مي ديد، براي جنگ با پارت عازم بابل شد. كراسوس كه در روم بدليل سركوبي قيام گلادياتورها و قلع و قمع آنان و از بين بردن فرمانده آنان يعني اسپارتاكوس شهرت زيادي پيدا كرده بود، دچار غرور مضاعف شده بود و رؤياي فريبنده تسلط بر آسيا را در سر مي پروراند و اين رؤيا پردازي چنان فكر او را به خود مشغول داشته بود. كه حتي پيام شاه ايران مبني بر ترك مخاصمه و پذيرش صلح را نپذيرفت. و اين در حالي بود كه سپاه ايران با قدرت و تمركز به رهبري و سيادت فرماندهي دلير، كارآزموده و بزرگ بنام سورنا آماده نبرد با روميان مي شد. كراسوس با سپاهيانش از فرات گذشتند. غافل از اينكه سپاه ايران قبل از آنان منطقه را اشغال كرده و منتظر ورود روميان بودند، پس از درگيريهاي اوليه هوشمندي سورنا در بهره گيري از شيوه هاي جنگي خاص پارتيان نظير شيوه جنگ و گريز كه روميان با آن آشنايي نداشتند به شكست زود هنگام و دور از انتظار روميان انجاميد. اين جنگ كه بنا به محل درگيري يعني شهر حران در نزديكي فرات به همين نام معروف شد. سبب شكست روم،‌كشته شدن كراسوس و چندين هزار رومي و به اسارت درآمدن مابقي سپاه وي گرديد. ارمنستان از منطقه نفوذ روم بيرون آمد و پارت خود را به عنوان يك حريف جنگجو در چشم اهل روم در خور تحسين و احترام نشان داد. پس از كناره گيري ارد از سلطنت تا آخرين اشك يعني اشك بيست و نهم(اردوان پنجم) دوران حكومت اشكانيان آميزه اي بود از اختلافات دروني، برادر كشي بمنطور دست يابي به سلطنت، قدرتگيري نجبا و بزرگان پارتي كه از خاندان هاي بزرگ بودند،‌و از همه مهم تر جنگ هاي پايان ناپذير با روم دوران طولاني حكومت اشكانيان كه قريب به 450 سال به طول انجاميد. آثار فرسودگي و از هم پاشيدگي را در چهره اين خاندان نشان مي داد. در همين حين ظهور قدرتي جوان و سرشار از قدرت كه از بطن امپراطوري اشكاني برخاسته باشد. ضروري مي نمود تا روحي تازه بركالبد فرتوت حكومت ايران بدمد. و سرزمين عزيزمان را شكوه و عظمتي نو كه شايسته و زيبنده و در خور نام زيبايش باشد بخشد. اردشير بابكان چونان رادمردان پيشين اين مهم را جامه عمل پوشانيد و نگيني رخشان بر تاج پرافتخار سرزمين مهر و شكوه افزود.

تمدن اشكانيان

با توسعه دولت پارت و تبديل آن از يك حكومت كوچك محلي به يك امپراطوري بزرگ، خاندان ارشك در راس هرم قدرت قرار گرفت و هفت خاندان پارتي كه به صورت طبقه اي ويژه كه نجبا و اعيان جديد را تشكيل مي دادند. در قاعده هرم واقع شدند رفته رفته اين خاندان ها كه از جمله مهمترينشان سورن،‌قارن، اسفنديار و گيو بودند، چنان قدرتي يافتند كه حق بزرگ نهادن تاج بر سر پادشاه با آنان بود. و نيز در مجلس مهستان كه مجلس مشورتي اشكانيان بود، در كنار اعضاء مهم اين مجلسي نظير، شاهزادگان سران سپاه، روحانيون(مغ ها) حضور مؤثر داشتند. داشتن املاك وسيع و حاكميت در ايالات و مناطق مختلف حقي بود كه شاه اشكاني به آنان تفويض نموده بود، آنان با استفاده همه جانبه از مقام و موقعيت خويش حتي حق عزل و نصب پادشاه را نيز از طريق مجلس مهستان از آن خويش نموده بودند. اين امتياز با كوشش آنها، موروثي، غير قابل سلب يا انتقال بود و همين معني سبب اقتدار فوق العاده نجبا مي گرديد. با توجه به نقش اين بزرگان، تاثير و جايگاهشان است. كه به دليل انتخاب اشكانيان در شيوه حكومتيشان يعني شيوه ملوك الطوايفي پي مي بريم. شاهان اشكاني در رفتار با آنان محتاط بودند. و از هرگونه برخورد و تصادم با آنان پرهيز مي نمودند. اشكانيان علي رغم اينكه يك قوم جنگ جوي صحرانشين بودند، نه تنها در برخورد با اقوام زير دست و تابع خويش كه در مورد ايران جنگي با محبت و حرمت رفتار مي نمودند. تسامح و عدم تعصب فكري فرهنگي مذهبي و نژادي از خصوصيات بارز و از امتيازات برجسته اخلاقي آنان بود. سنت هاي قديم آريايي - مزدايي در قلمرو اشكاني بيشترين طرفدار را داشت، با آنكه بعضي پادشاهان ظاهرا به آيين زرتشتي علاقه نشان مي دادند، هيچ يك اصراري به تعيين و تحميل يك دين رسمي بر تمام اقوام تابع نشان نداده اند.

در قلمرو اشكاني علاوه بر آيين آريايي باستاني، آيين زرتشتي و بودايي، مسيحي بي هيچ محدوديتي اعتقاد خود را ترويج مي كرد، و هم يهودي و يوناني(آيين هلني) بي هيچ اشكالي مناسك و مراسم ديني خود را به جا مي آورد.

از ديدگاه پادشاه عقايد ديني اشخاص به هر صورت كه بود، اهميت نداشت، چيزي كه اهميت داشت اسب و كمان آنها بود و بازويي كه در جنگ و گريز از تيراندازي باز نماند و دشمن را در شهر و بيابان به فرار وا دارد و يا تسليم و هلاك كند. چيزي كه قدرت اين خاندان را به تحليل برد،‌جنگ خانگي بود كه روز به روز اين حكومت را به سوي اضمحلال و سقوط رهنمون مي شد.

نام و آوازه روزگار اشكانيان، به خاطر چابك سواران تيرانداز پارت در دنياي روم بيش از ايران انعكاس پايدار باقي گذاشت و دليل اين امر نفرت و خصومت و عناد ساسانيان نسبت به آنها بود. و اين تنفر تا حدي بود كه خود را به صورت نابود كردن آثار به جا مانده از اشكانيان توسط خاندان ساساني آشكار نمود.

ميراث بازمانده از اشكانيان اگر چه در خور مدت طولاني فرمانروايشان نيست. اما اهميت آن را نيز نمي توان انكار كرد. اشكانيان بين ايران غربي كه ميراث ماد و پارس بود. با ايران شرقي كه قلمرو كيان و زادگاه آيين زرتشت بود رابطه برقرار كردند. آيين زرتشت ظاهرا در عهد آنان در غرب ايران انتشار يافت. چنانكه آيين ميترا هم در عهد آنان از طريق سوريه و آسياي صغير بين سربازان و سرداران روم انتشار يافت. فرهنگ آنها بيشتر تلفيقي بود. در عصر اشكاني هر يك از اقوام و مليت هاي مختلف ساكن در ايران به زبان ويژه خود سخن مي گفتند. خط رايج در زمان آنها هم خط پهلوي اشكاني و هم خط يوناني بوده كه از دوران سلوكيان باقي مانده بود. منشا خط پهلوي اشكاني خط آرامي بود. سواري، كار، تيراندازي و عيش و عشرت ويژگي حيات آنان و معرف روحيه و سرشت آنها بود. از ميراث عهد سلوكي احترام به فرهنگ يوناني را فراموش ننمودند. و حتي بدين سبب در ممالك غربي به يوناني دوستي شهره بودند. در هنر مخصوصا هنر معماري نوآوري هايي كردند. كه سبك اشكاني خوانده شد. اين سبك آنها كه در عين حال شيوه معماري يوناني و بين النهرين قديم را به هم مي آميخت در خارج از قلمرو آنها نيز نفوذ كرد و توسعه قابل ملاحظه يافت. كه نمونه آن را مي توان در ساخت يا بازسازي شهرهايي همچون بابل ري همدان و بلخ كنگاور و تيسفون مشاهده نمود. حماسه هاي ملي ايران برخي پهلوانان آن و حتي نام و عنوان پهلوان و پهلواني ميراث فرمانروايي اشكانيان بود همچون گودرز و گيو و خسرو كه ارتباط اين پهلوانان را با دنياي اشكاني كه شرق ايران صحنه پهلواني آنهاست نشان مي دهد. خنياگران سرود پرداز كه گوسان خوانده مي شدند از همين عصر در شرق و غرب كشور به نقل و انتشار حماسه ها اشتغال داشتند. داستان هايي چون رستم و اسفنديار بوسيله اين گوسان هاي عهد اشكاني در تمام قلمرو آنان شهرت يافت. و قرن ها بعد در پايان عهد ساساني انعكاس آن حتي به نواحي همسايه از جمله حجاز نيز رسيد. مناطقي همچون ماد،‌سناء و تيسفون از جمله مهمترين مراكز توجه اشكانيان بودند. از آثار هنري دوره اشكاني، سلاح ها، ظرف هاي شيشه اي كوزه ها، نقش برجسته ها، مجسمه هاي كوچك و هم چنين كارهاي زيبا بر روي عاج يافت شده است، هم چنين در كوه خواجه ستيان، آثار نقاشي ديواري اشكاني يافت شده است. پژوهشگران با بررسي اين آثار باقيمانده از روم و ايران باستان دريافته اند كه اين دو امپراطوري بر يكديگر تاثيرات قابل توجهي داشته اند. بدين ترتيب روابط ايران و روم فقط به جنگ هاي دو كشور محدود نمي شد. و جنبه هاي فرهنگي نيز داشته است. سكه ها نمونه خوبي از وجود سبك هاي مختلف هنري در عصر اشكاني است. براي مثال در برخي از اين سكه ها چهره پادشاه بصورت نيم رخ است و در برخي بصورت تمام رخ. پژوهشگران سكه هاي نوع اول را متاثر از سكه هاي سلوكي و سكه هاي نوع دوم را سكه هاي سبك اشكاني دانسته اند، ‌و اين خود نشانگر تلفيق فرهنگ هاي مختلف با يكديگر است.

خاندان ارشك و نجباي وابسته به آن اگر چه در مجموع از خويش چهره يك قوم جنگجوي صحراگرد را تصوير كرده اند كه صحرا بيش از شهر و آزادي بيش از انضباط با طبع آنها توافق داشت. معهذا، نقش آنها را در رهانيدن ايران از سلطه غاصبانه سلوكيان، احياي استقلال ايران زمين و ايستادگي دليرانه و مردانه شان را در برابر توسعه طلبي هاي روم بايد به سزا تقدير و ستايش نمود.

هخامنشيان

2004-06-09T22:44:00.000-07:00

دومين گروه از آرياييهايي كه وارد ايران زمين شدند. پارسيان بودند كه با توجه به لياقت، كفايت، هوشمندي و توانايي بزرگ شاهاني همچون كوروش كبير، داريوش بزرگ و ديگر شاهان موفق به تشكيل سلسله اي گرديدند كه نامشان به تنهايي در دوران باستان ما همچنان بر تارك تاريخ اين مرز و بوم عزيز مي درخشد. در سايه اقتدار اين دولت كه بنا به نياي بزرگشان هخامنش به اين نام مشهورند. نيمي از دنياي باستان در سيطره قدرت آنان قرار گرفت. و همچنين بدليل فرهيختگي پادشاهان هخامنشي و به لطف توجه آنان چنان آرامش، رفاه و پيشرفتي در كشور پديدار شد كه بزودي ايران را صاحب باشكوه ترين تمدن، غني ترين فرهنگ و وسيع ترين مرزها نمود. اوج پيشرفت سيستم هاي مختلف كشور، از لحاظ اركان سياسي، ‌اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي ، نظامي و از همه زيباتر هنري در اين زمان بوده است. به گونه اي كه به جرات مي توان گفت كه شكوه و عظمتي كه آنان براي ايران، اين عزيز سرزمين كهن به ارمغان آوردند، هيچ دولت ديگري در طول تاريخ براي كشور ما رقم نزده است. روحشان جاويدان و انديشه پاكشان گرامي.

پارسها پس از ورود به ايران مسير حركت خود را تا نواحي جنوبي ادامه داده و با سكني گزيدن در اين منطقه به تدريج با اقوام بومي فلات ايران كه در آن ناحيه ساكن بودند، نظير كاسي ها و آنزاني ها ممزوج و مخلوط شدند و رفته رفته بدليل بهره گيري قدرتي كه در منطقه كسب كرده بودند. موفق به تشكيل سلطنت گرديدند.

به موجب لوحه بنونيد پادشاه بابل تا روي كار آمدن كوروش كبير سه تن از آنان به نام چا اش پش،‌ كوروش اول و كمبوجيه يكي پس از ديگري به سلطنت رسيدند. نياي اين پادشاهان هكمنش يا هخامنش بود كه شاهان پارس نام وي را بر خاندان خويش نهادند پس از ايجاد سلطنت توسط اين شاهان رفته رفته زمينه براي تبديل اين حكومت محلي به يك قدرت جهاني فراهم مي شد. دلاوري از پارس به نام كوروش با گامهايي استوار و نهادي مملو از آزادگي اين امر خطير را تحقق بخشيد.

فرهنگ و تمدن ايران در عصر هخامنشيان

داريوش بزرگ براي اداره بهتر كشور و سهولت در امر نظارت بر قلمرو وسيع و پهناوري كه بوجود آورده بود. ـ وسعتي كه تا آن زمان هيچ امپراطوري به آن دست نيافته بود. – به فكر بكارگيري شيوه اي جديد از سازماندهي و وضع قوانين و مقررات و همچنين ايجاد تسهيلات افتاد.

پيشگيري از وقوع دوباره شورش ها از طريق نظارت مستمر بر ايالات، آگاهي از ميزان محصولات و درآمدها براي تعيين ماليات ها و ايجاد مؤسساتي براي تنظيم امور ايالات از جمله دلايل اين امر بود.

نخستين اقدام لازم، ايجاد تسهيلات ارتباطي بود، بدستور داريوش براي آگاهي و اطلاع وي از جديدترين رخدادها در سراسر قلمرو جاده هايي ساخته شد كه شوش را به سارد و بابل را به شوش متصل مي نمود. همچنين از راه ها و جاده هايي كه در اين زمان ساخته شد. داريوش براي تسريع در امر لشگركشي استفاده مي نمود. كه مهمترين آنها به راه شاهي معروف بود. و بقول هرودوت 2400 كيلومتر درازا داشته است. ولي براي امنيت اين راه ها پادگان هاي نظامي مستقر نموده بود. به فاصله هر 24 كيلومتر چاپارخانه اي ساختند كه در اين چاپارخانه ها هميشه اسب هاي تازه نفس آماده بودند. پيك هاي دولتي با رسيدن به اين چاپارخانه ها اسب هاي خود را عوض مي كردند. و با اسبي تازه نفس با سرعت به راه خود ادامه مي دادند. يا اينكه پيغام يا نامه به چاپار ديگري داده مي شد. به همين صورت اينكار ادامه مي يافت. تا نامه به مقصد مي رسيد. بدين گونه مي توان ايرانيان را نخستين بوجود آورندگان نظام پست در دنيا دانست. در زبان پارسي قديم چاپارهاي مزبور و حركت آنها بوسيله اسبان تازه نفس را آنگاريون مي گفتند. داريوش براي تامين امنيت و استقرار آرامش در نقاط مختلف كشور نيرويي بنام سپاه جاويدان بوجود آورد. وجه تسميه اين نيرو آن بود كه هرگاه يكي از افراد سپاه مذكور در اثر جنگ يا مرگ تلف مي شد. جاي او را يكي از افراد ورزيده جديد پر مي كرد. تعداد افراد اين سپاه ده هزار نفر بود. كه از پياده نظام و سواره نظام تشكيل مي شد. مي توان اين نيرو را كه به منظور برقراري نظم و ترتيب و حفظ امنيت بوجود آمده بود با نيروي انتظامي امروزي تطبيق داد.

داريوش قلمرو هخامنشي را به ايالات مختلف تقسيم كرد. و بر هر يك از آنها يك شهربان گمارد. يك فرمانده سپاه هم در هر ايالت وجود داشت كه در كار خود مستقل بود. يك دبير(رييس امور اداري) نيز به امور اداري ايالت رسيدگي مي كرد. هر يك از اين سه نفر داراي ماموران و كارمندان بسيار بودند. از همه مهم تر جاسوس هاي شاه بودند كه به چشم و گوش شاه معروف بودند. آنها در همه جا حضور داشتند. و اخبار مختلف را به اطلاع وي مي رساندند. براي بهبود اوضاع اقتصادي داريوش از ضرب سكه طلا و نقره استفاده نمود. كه به «دريك» و «شكل» معروف بودند. براي سامان دادن به اقتصاد كشور لازم بود كه هم پول واحد در كشور رواج يابد. و هم مقررات مشخصي كه نحوه دريافت ماليات ها،‌اجاره زمين ها ، دست مزدها و ... را معين كند، وضع شود.

او در قانون گذاري خود از قوانين حمورابي(پادشاه بابل) كه داراي سنجيده ترين قوانين بود بهره برد. براي مكاتبات اداري ابتدا از خط آرامي و بابلي استفاده مي كرد. اما بعد از مدتي خط ميخي پارسي نيز اختراع و به آن ها افزوده شد. با اين اقدامات درآمدهاي دولت افزايش يافت و اقتصاد عمومي كشور رونق گرفت. و سطح زندگي مردم ارتقاء يافت. به طوري كه ايران در زمان هخامنشيان ثروتمندترين دولت آن روزگار شد.

اخلاق و آداب ايرانيان

هرودوت مورخ يواناني كه در سده پنجم قبل ازميلاد مي زيسته و با چند تن از شاهان هخامنشي همزمان بوده است. دراين زمينه چنين مي نويسد:«ايرانيان به فرزندان خود از پنج سالگي تا بيست سالگي آداب نيكوي زرتشتي و بويژه سواري تيراندازي و راستگويي مي آموختند. آنها دروغ گويي را بدترين عيب مي دانستند. و براي آنكه ناگريز به انجام اين كار زشت نشوند حتي از وام خواستن نيز خودداري مي كردند، چرا كه ممكن بود وامدار به جهتي ناگزير به دروغگويي شود. آنان از آدب دهان افكندن در آب و در رهگذرها و در نزد ديگران اباء داشتند. در آب روان دست و رو نمي شستند و آنرا به ناپاكي نمي آلودند. ايرانيان كهن فرزندان خود را از دوران كودكي به ورزش هايي مانند دويدن، تحمل سرما و گرما،‌بكار بردن سلاح هاي گوناگون، سواري و ارابه راني عادت مي دادند و بزرگترين صفات آنان مردانگي، رشادت و دلاوري بود.

از ديگر ويژگيهاي ايرانيان محترم داشتن همسايه بود، به كساني كه در راه نگهداري ميهن و حفظ كشور خدماتي عرضه داشته بودند، پاداش هاي بزرگ مي دادند. از رشوه گيري ،‌ دزدي و تصرف در مال ديگران خودداري مي كردند. از پرخوارگي و شكم پرستي پرهيز داشتند. به هنگام راه رفتن چيزي نمي خوردند. و شكار را به اعتبار جنبه ورزشي آن دوست داشتند. دستورات زرتشت در زندگي ايرانيان آن زمان جنبه عملي پيدا كرده بود و همين مساله مهم سبب برجسته تر شدن ويژگي هاي اخلاقي آنان نسبت به اقوام ديگر مي شد.

هنر،‌ صنعت، معماري

آثار هنري اين دوره به معماري، فلزكاري ، سفال سازي، پارچه بافي و غيره تقسيم مي شود. مهمترين آثار اين عهد در معماري كاخ هاي شهرياران هخامشني و مقبره هاي آنان است. كوروش پس از تاسيس سلسه هخامنشي در پاسارگاد براي خود كاخي ساخت كه اطراف آنرا با باغ هاي زيبا تزيين نمود.

داريوش نيز براي نشان دادن هيبت، عظمت و قدرتش دستور ساخت تخت جمشيد را داد و هم چنين كاخ هاي وي در شوش. كار ساخت بنا در تخت جمشيد بعد از داريوش نيز ادامه يافت و تا 150 سال بعد از او هم در اين مكان بناهاي ديگري ساخته شد.

درون ساختمان ها با تزيينات بسيار و مجسمه هاي شاهان هخامنشي آراسته شد. كه براي اين منظور مجسمه ها و نقش برجسته هاي مورد نظر شاهان هخامنشي تهيه گرديد. همانطور كه ذكر گرديد مهم ترين ويژگي تخت جمشيد برگزيده بودن هنرها و صنايع ملل گوناگوني است كه همگي در ساخت اين بناي زيباي باستاني نقش داشته اند. و در واقع تخت جمشيد را مي توان محل تلاقي و تركيب تمدنهاي بارز دنياي آن روزگار دانست. نقش برجسته ها و نيز آثاري مانند. فرش مشهور پازيريكي نشانگر وجود سنگتراشان و بافندگان هنرمند و خوش ذوق اين عصر است.

دين

وضعيت ديني مردم هخامنشي چندان روشن نيست. در روزگاران باستان مردم ديندار بودند و آداب و رسوم ديني را با جديت به جاي مي آوردند اما انديشه هاي ديني آنان آميخته به خرافات بود.

در دوران هخامنشي، گروهي از مردم زرتشتي بودند، بعلاوه اعتقاد به ميترا(خداي نور و روشنايي) آناهيتا(خداي آب هاي روان) و خدايان ديگر رواج داشت. هخامنشيان بدليل نداشتن تعصب مذهبي بر مردم زيردست خود آزادي ديني داده بودند. بت پرستي،‌اعتقاد به بقاي روح و جهان ديگر در بين آنان رواج داشت .

راه شاهي

2004-06-09T22:43:00.000-07:00

شهر باستاني شوش روزگاري مركز تلاقي دو تمدن مهم بوده ، كه هريك به سهم خود در ديگري تاثير داشته است ، يكي تمدن جلگه بين النهرين وديگري تمدن خود فلات ايران . قرار گرفتن اين منطقه در شمال خليج فارس ونيز مجاورت با بين النهرين در بوجود آوردن اين وضع خاص تاثير زيادي داشته است .

شوش در دوره هخامنشيان مجد وعظمت گذشته خويش را باز يافته وچهار راه شرق وغرب گرديد . با توجه به اهميت وموقعيت جغرافيايي و سياسي خاص شوش بود كه راههاي متعددي وبخصوص راه بزرگ موسوم به «راه شاهي» ارتباط اين شهر را به نقاط مختلف دنيا برقرار كرد.

جاده شاهي كه در دوره هخامنشيان و به دستور داريوش اول ايجاد گرديد شهر شوش پايتخت سياسي دولت هخامنشيان را به چندين نقطه واز جمله شهر معروف سارد پايتخت كشور ليدي مرتبط مي كرد ونيز ارتباط بين مراكز مختلف امپراطوري بزرگ هخامنشي را برقرار مي ساخت .

مي توان گفت اداره سرزمين پهناور ايران وحفظ امنيت آن وانتقال سريع واحد هاي نظامي وتوسعه بازرگاني وحمل ونقل وتسهيل در امر مسافرت از مهمترين عوامل ايجاد وگسترش شبكه راهها در اين دوره بوده است .

از سوي ديگر ايجاد راهها وبرقراري امنيت وتسهيل وتجارت ، خود موجب ارتباط وآشنايي ملل مختلف گرديد كه اين امر مايه انتقال فرهنگ ها و عقايد مختلف گرديد وبسياري از نظرات فلسفي وعقايد ديني از راه ميان ملتها مبادله شد

کاخ آپادانا

2004-06-09T22:41:00.000-07:00

كاخ آپادانا به دستور داريوش بزرگ پادشاه هخامنشي در حدود سالهاي 516ـ521 پ. م بر روي آثار و بقاياي ايلامي بنا نهاده شد . ديوارهاي كاخ از خشت و ستونها از جنس سنگ مي باشند . كاخ داريوش داراي قسمتهاي مختلفي از جمله تالار بار عام ، دروازه و كاخ پذيرايي و همچنين داراي سه حياط مركزي مي باشد . زيباترين آثار به دست آمده از ايوان هاي كاخ ، آجر لعابدار منقوش ، با طرحهاي سرباز گارد جاويدان ، شير بالدار و نقش گل نيلوفر آبي مي باشد . ستونهاي سنگي اين كاخ متشكل از چند قسمت « زير ستون ، پايه ستون ، شالي ستون ، ساقه ستون ، گل ستون ، تاج ستون و سر ستون » مي باشند كه سر ستون به شكل نيمة جلويي دو گاو كه زانو زده و پشت به هم داده اند ، است ؛ و تير حمال در ميانة آنها جاي مي گرفت ، كه بخش اصلي سقف محسوب مي شد .

ستونها و ديوارهاي آپادانا 22 متر ارتفاع داشتند ، ولي بلندي بقية قسمتها كمتر و سقف آنها نيز گهواره اي و از خشت ساخته شده است . از تزئينات كاخ اطلاعي در دست نيست ولي كف بسياري از قسمتها از يك نوع سمنت ساخته شده كه قرمز رنگ بوده است .

قسمت هاي مهمي از كاخ آپادانا در زمان اردشير اول (461 پ . م ) دچار حريق شده كه در زمان اردشير دوم (359ـ404 پ. م ) بازسازي شد . شهر شوش در حمله اسكندر مقدوني در حدود سال 330 پ . م فتح گرديد .

تپه و كاخ آپادانا به شمارة 3981 در فهرست آثار ملّي ايران به ثبت رسيده است .

اكروبل

2004-06-09T22:39:00.000-07:00

در كرانه هاي رود شائور در فاصله هاي كم وبيش در طي هزاره هاي پيش از ميلاد تپه ها ومحوطه هاي بسياري كه همه انها حاكي از استقرارهاي اوليه در دشت شوش وجود دارد كه در تعدادي از انها از جمله جعفراباد، جوي،بند بادو بهلان در دهه هاي پيشين توسط گروههاي باستان شناسي (مشخصاً فرانسوي)به كاوش پرداختند كه نتايج بسياري از اين فعاليتهاي پزوهشي كه جملگي چگونگي پيدايش وسير تكويني زندگي در اين بهمن دشت را اشكار ساختند. زماني كه در اين محوطه ها زندگي جريان داشت

ظاهراً هيچ نشانه اي ازفعاليتهاي انساني در تپه هاي شوش وجود نداشت اگر هم مردماني درآن زيست

مي كردند تا كنون شواهدي از آن درعمليات كاوشهاي باستان شناسي به دست نيامده است .

پيش از استقرار بشر در شوش سه تپه طبيعي در اين نقطه وجود داشت كه همه آنها پهناور وحداقل هشت متر از سطح دشت بلند تر بودند كه امروز آنها را به نام هاي اكروپل يا ارك،آپادانا وشهر شاهي مي شناسيم .

در آغاز هزاره چهارم پيش از ميلاد يا شش هزار سال پيش بر روي تپه ي ارك ابتدا تختگاه پهناور و مرتفعي از خشت ساخته شده كه بر روي آن معابدي ايجاد شد.به مرور زمان بر گرداگرد اين معبد زندگي پديدار شد ومردمان نسبت به ساخت و ساز در اطراف آن همت گماشتند و اين گونه است كه شوش در عرصه فرهنگي و تمدني وارد شد .بر اساس يافته هاي باستانشناسي درتپه هاي ياد شده و تپه هاي شوش مي توان گفت كه با پيدايي شوش به مرور از جهت ديگر محوطه ها كاسته شد و سرانجام همة آنها خالي از جمعيت شد و در نهايت به كلي متروك ماند. شهرسازي در طي زمان از تپه ارك به تپه هاي ديگري ---- آپادانا و شهر شاهي تسري يافت ساختماني شهر به رشد كيفي و كمي خود ادامه مي داد و در طي زمان بر اثر حوادث طبيعي يا انساني دستخوش دگرگوني هايي مي شد و ويراني هايي را موجب مي شد كه ساكنان ناگزير به ساخت و ساز جديد بر روي لايه هاي پيشين مي شدند بر اين اساس دست كه در كاوشهاي تپّه هاي اكروپل بر پايه آخرين نظريات علمي كه خود متكي بر كاوشهاي باستان شناسي است . امروز مي دانيم كه حداقل 27 بار شهر دستخوش اين دگرگوني ها شده است در همين تپّه اكروپل شاهد فعاليتهاي بسيار مهم در عرصة فرهنگي هستيم كه مهمترين آنها پيدايش خط است . يعني مردماني كه در اين شهر مي زستند در حدود5200 سال پيش دست به ابداعي زدند كه بشريت امروزه وامدار آن حركت هستند و آن اختراع يا ابداع خط است . اين خطوط از طريق لوحه هاي گلي بدست ما رسيده است . امروز در جهان باستان شناسي به اسناد بازرگانان شوشي معروف است . شهر و شهرسازي و شهرنشيني در هر زمان مبين وضعيت اجتماعي ، فرهنگي ، اقتصادي و سياسي شهر است و در همين محوطه باستاني است كه در قرون نخستين هزارة سوم يا حدود 4800 تا 4500 سال پيش نخستين حكومت در محدودة جغرافيايي امروز ايران شكل مي گيرد كه به تمدن و فرهنگ ايلامي شهره است . پادشاهان ايلامي در طي حدود 2200 سال به فرمانروايي مي پرداختند كه عموماً پايتخت آنان همين شوش است . مردماني كه در همين شوش مي زيستند تا اقصي نقاط در ارتباط بودند و نمونه هاي همان اسناد بازرگانان شوشي در درة سند يافت شده است . خط معروفي پروتو ايلامي يا مقدم بر ايلام در آن مناطق نيز به دست آمده است .

پادشاهان شوش زماني در اوج قدرت و زماني در ضعف بودند از اين رو در كاوشهايي كه فرانسويان در همين تپّه هاي اكروپل انجام دادند آثار بسيار زيادي به دست آوردند كه معروفترين آنها قانون نامه حمورابي و ستون يادبود نارام سين پادشاهان بابلي قديم ) بين النهرين ( بوده است كه اين يادمانهاي هيچ كدام معرف فرهنگ ايلامي نيستند بلكه پادشاهان ايلامي در جنگي كه در سرزمين بابل داشتند آنان را شكست داده و اين يادمانها را به غنيمت با خود به شوش آوردند كه اين دو اثر و آثار بسيار ديگري امروزه زينت بخش موزه هاي كشور فرانسه بخصوص موزة معروف لوور است .

از جمله آثار گرانقدر مجسمه بدون سر ملكه ناپيراسو همسر اونتاش نپيرشا)اونتاش گال( كه در قرن سيزدهم پ.م بر امپراتوري ايلام فرمانروايي مي كرده است و اين پادشاه همان كسي است كه شهر معروف دورانتاش يا چغازنبيل امروزي با آن معبد عظيم را برپا داشته است .

بر اساس اسناد و مدارك باقيمانده از آشوريان مي دانيم كه در حدود 2648 سال پيش آشوربانيپال پادشاه آشوري بر اين شهر يورش آورده شهر را ويران و به حكومت پادشاهان ايلام خاتمه داد . ولي اندك زماني بعد شهر مجدد قد برافراشت و زندگي دوباره را آغاز كرد و مي دانيم در دورة فرمانروايي هخامنشيان مجدداً به مدت 200 سال پايتخت و مركز سياسي دولت هخامنشي بوده است ولي اين بار كاخها نه بر روي تپّة اكروپل بلكه بر روي تپّه شمالي آن يعني تپّة آپادانا ساخته شد و به همين دليل آن محوطه بنام آپادانا معروف است .

قلعه شوش

شهر شوش به چند دليل از جهت باستان شناسي وتاريخ تمدن وفرهنگ بشري مورد توجه است نخست آنكه به مدت 5500 سال بدون وقفه زندگي در آن جريان داشت از اين تاريخ طولاني 2400 سال پايتخت دو امپراتوري قوي بوده است و سرانجام يكي از وسيعترين محوطه هاي باستاني جهان است . اگر بتوان از جهت وسعت همطرازي براي شوش يافت مسلم از جهت تداوم زندگي و بخصوص دورة طولاني پايتختي در جهان نمي توان مشابه آن پيدا كرد .

پيشينة باستان شناسي در شوش به سال 1852 ميلادي بر مي گردد كه لوفتوس انگليسي در آن به مدت دو سال به كاوش پرداخت . پس از يك وقفه 30 ساله در سال 1882 ميلادي مارسل ديولافوا براي مرحلة دوم فعاليتهايي را آغاز نمود كه آن نيز براي مدتي متوقف شد تا اينكه با عقد قرارداد ننگين در سال 1897 ميلادي و در زمان ناصر الدين شاه قاجار كه فعاليت باستان شناسي همة نقاط ايران به فرانسويان واگذار شد . مرحلة سوم آغاز شد كه اين فعاليتها تا سال 1979 ادامه يافت ) ضمن اينكه به سبب رويداد دو جنگ جهاني در هر مورد چند سالي فعاليت متوقف شد (.

شوش در قرن هفتم هجري به دلايل چندي از جمله دگرگوني هاي جغرافيايي ، ضعف حكومت مركزي مانند بسياري از شهرهاي ديگر خوزستان به مرور خالي از جمعيت و سرانجام در قرن هشتم هجري به كلي متروك شد . زماني كه باستان شناسان نخستين پايشان به شوش رسيد اين محوطه به حدي ناشناخته بود كه به سختي و با كاوشهاي باستان شناسي توانستند آنرا بازيابند . تنها نشان هاي از زندگي بقعة دانيال نبي (ع) بود .

در يال 1897 ميلادي كه آغاز مرحله سوم فعاليتهاي باستان شناسي است و دمرگان سرپرست گروه با توجه به اينكه فعاليت ممتد و مهمي در پيش داشت در صدد برآمد براي اسكان هيأت و همچنين براي فضاي مطالعاتي ونگهداري موقت اشيا به موسم كاوش كه هر سال چند ماه به درازا مي كشيد پايگاهي بنا كند، ازاين

روي كليه آجرهايي را كه از عمليات كاوش بدست مي آورد يكجا جمع كرده و با استفاده از مصالح خشت وگل قلعه عشيمي را پي افكند كه از خشت ساخته شده ودو كار آن را با آجرهاي مزبور به گستره تاريخ شوش مزين نمايد

هفت تبه

2004-06-09T22:37:00.000-07:00

محوطه باستاني هفت تپه حدود 15 كيلومتري جنوب شرقي شهر شوش واقع شده و همانطور كه از نام آن پيداست از تپه‌هاي متعددي تشكيل شده است. گستردگي اين محوطه باستاني به مراتب باعث جلب توجه كاوشگران مختلف قرار گرفته است. اولين عمليات حفاري به سرپرستي دكتر عزت الله نگهبان در سال 1344 در اين محل آغاز گرديد كه تا سال 1357 ادامه يافت. بررسي‌هاي سطح الارضي كه قبلاً مَكآدامز (Robert McC Adams) در اينناحيه انجام داده بود، گوياي اين مسئله بودند كه اين محوطه گسترده باستاني فقط در دوره محدودي مسكوني بوده است

در هفت تپه قسمتي از يك ديوار خشتي و طاقي آجري در هنگام تسطيح زمين و راه سازي توسط بولدوزرهاي طرح نيشكر هفت تپه نمايان گرديد. اين محل توسط هيئت حفاري به عنوان نقطه شروع كار انتخاب شده و با ايجاد شبكه‌اي كه داراي خانه‌هاي 10 × 10 متر بود که عمليات حفاري از اين محل به سمت جنوب ادامه پيدا مي‌كرد. خاك‌هاي ناشي از حفاري در قسمت شمال غربيِ محوطه حفاري، در مجاورت تپه‌اي كه مجموعه آرامگاه‌ها بر روي آن واقع شده، انباشته شده‌اند. با ادامه كاوش در طول فصل‌هاي بعدي، ترانشه‌هاي متعددي به ابعاد 10 ×10 متر حفاري شدند كه تعداد آنها مجموعاً حدود 150 ترانشه مي‌باشد.

آرامگاهها

در ابتدا تمركز كار بر روي آزادسازي دو آرامگاهي بود كه در شمالي‌ترين بخش حفاري واقع بودند. آرامگاه بزرگتر توسط دكتر نگهبان آرامگاه تپتي آهار و ملكه او ناميده شده است. اين فرضيه به جهت ذكر نام پادشاه مذكور در متن سنگ نوشته‌اي است كه در حياط مجموعه پيدا شده است.

در آرامگاه سكوي بزرگي ايجاد شده كه توسط ديوارچه‌هاي كوتاهي به سه بخش تقسيم مي‌شده است. در بخش شمالي هفت اسكلت قرار داشته، بخش مياني كه كوچكتر از دو بخش ديگر است، بدون اسكلت و بخش جنوبي داراي دو يا سه اسكلت بوده است. در پاي سكو در جنوبي‌ترين قسمت آرامگاه، مجاور درب ورودي تعداد ده اسكلت بصورتي بي نظم بر روي هم قرار داشتند. به اين ترتيب مجموعاً حدود 21 يا 22 اسكلت در معبد پيدا شده‌اند. تقسيم بندي سكوي آرامگاه به بخش‌هاي مختلف خود گواه اينست كه اين مقبره براي تدفين اشخاص متعددي ساخته شده و احتمالاً يك آرامگاه شاهي نمي‌باشد. وجود اسكلت‌هاي متعدد بر روي سكو و انباشته كردن اسكلت‌هاي قديمي در گوشه آرامگاه نيز اين مسئله را تأييد مي‌كند. با توجه به اكتشافاتي كه در نقاطِ مختلفِ منطقه انجام شده است، درب ورودي آرامگاه پس از هر تدفين با سنگ يا آجر بسته و در هنگام تدفين‌هاي بعدي مجدداً باز مي‌شده است. مشاهداتي كه در هفت تپه شده، نيز حاكي از اين مسئله مي‌باشد.

اشياي يافته شده در آرامگاه هفت تپه بسيار ساده بوده و اين امر نشان دهنده اين است كه اسكلت‌هاي مزبور به افرادي عادي تعلق داشته‌اند. تنها يك جام سفالي ته دكمه‌اي در آرامگاه پيدا شده كه مسلماً نمي‌تواند نشانگر اشياي يك مقبره شاهي باشد. همچنين ابعاد آرامگاه در مقايسه با مقبره‌هاي شاهي بسيار كوچك مي‌باشد.

بر طبق گزارش حفاري ديوارهاي آجري هر دو آرامگاه توسط ديوار قطور خشتي احاطه شده بودند. قسمت عمده‌اي از اين ديوار خشتي در سمت شمالي آرامگاه‌ها توسط بولدوزر در هنگام تسطيح محوطه براي جاده سازي از بين رفته بود و پس از حفاري مشخص گشت كه فقط ارتفاع كمي از آن در حدود 60-40 سانتيمتر باقي مانده است.

ساختارهاي محوطه غرب آرامگاه

در طرف شرقي آرامگاه‌ها در ترانشه‌هاي D-G XVII-XVIII مجموعه‌اي از ساختمان‌هاي كوچك كشف شده كه ع.نگهبان آنها را به عنوان خانه‌هاي مسكوني مربوط به دوران‌هاي پارتي و ساساني ذكر مي‌كند. با توجه به اطلاعات موجود، شرايط بناهاي حفاري شده در قسمت غربي آرمگاه‌ها، نشانگر وجود لايه‌هاي مختلفي هستند كه احتمالاً به دوران‌هاي متفاوتي تعلق دارند. البته شناخت دقيقتر اين مسئله تنها از طريق بررسي مجدد اين محوطه امكان‌پذير است.

ساختمانهاي شماره 1 و2
در طول حفاري‌هاي هفت تپه علاوه بر كشف دو آرامگاه بزرگ، بازمانده‌هاي دو صفه بسيار بزرگ خشتي مشخص شده‌اند كه در مجاورت آنها اتاق‌ها و سالن‌هاي مختلفي قرار داشته‌اند. عمليات حفاري بصورت عمقي انجام شده و نيروي كار بيشتر براي خاكبرداريِ بسيار عميقِ يك محوطه محدود به كار رفته است. در شرق اولين صفه بزرگ خشتي يا به عبارت ديگر در جنوب شرقي بنايي كه ساختمان شماره يك ناميده شده است. در ترانشه‌هايL XXXIV، L XXXIII،
M XXXIV و M XXXIIIمجموعه‌اي از چند اتاق حفاري شده كه برمبناي اشياي يافته شده در آنها احتمالاً كارگاهي براي توليد اشياي زينتي بوده است.
نكته جالب اين است كه ساختمان شماره يك در اين قسمت به ساختماني كه در مجاورت دومين صفه خشتي قرار داشته، متصل مي‌گردد. جهت ديوارهاي دو ساختمان مختلف بوده و اينطور به نظر مي‌رسد كه اين دو بنا در يك زمان ساخته نشده‌اند. بررسي دقيق‌تر اين محل و تشخيص چگونگي رابطه ديوارهاي اين دو بنا مي‌تواند كمك موثري به شناخت تقدم و تأخر اين دو ساختمان و تاريخ‌نگاري نسبي آنها نمايد.

مجموعه‌اي كه به عنوان ساختمان شماره يك معرفي شده است، داراي ديواري به پهناي 5/10 متر بين سالن‌هاي شماره 4 و 5 مي‌باشد. اين ديوار در حقيقت سالن شماره 5، كارگاه و حياط مقابل آنها را از بقيه سالن‌هاي قسمت شمالي صفه جدا مي‌سازد. هيچ گونه راه ارتباطي بين اين دو بخش كشف نشده است. احتمال دارد كه اين مجموعه از دو ساختمان مجزا تشكيل شده باشد و ديوار واقع بين سالن‌هاي 4 و 5 كه پهناي آن بسيار زياد است، در حقيقت ديواري باشد كه دو ساختمان مزبور را از هم جدا مي‌كرده است. اين مسئله وقتي مشخص مي‌شود كه بخش شمالي محوطه كه هنوز حفاري نشده، كاوش گردد و نقشه كامل تري از چگونگي قرارگيري اتاق‌هاي اين ساختمان بدست آيد.

شوش هخامنشينيان

2004-06-09T22:35:00.000-07:00

وقتيكه كشور بابل توسط كورش بزرگ فتح شده ضميمهء ايران شد دهها هزار خانواده يهودي در كشور بابل ميزيستند كه دو نسل پيشتر توسط نبوخذنصر (شاه بابل) به درون عراق كوجانده شده بودند. كسانيكه كه به نام انبيا اسرائيل شناخته شده‌اند نيز درميان اينها بودند. با وجودي كه كورش بزرگ منشور آزادي ملل را صادر كرده به يهوديان اجازه داد به سرزمين خودشان برگردند، جماعات اسرائيلي ماندن در بابل را بر بازگشتن به كشور خودشان ترجيح دادند. در زمان داريوش بزرگ كه شوش پايتخت دولت هخامنشي شد، جماعات بزرگي از يهوديان به دنبال فرصتهاي بهتر شغلي به شوش منتقل شدند. در تورات داستانهاي متعددي راجع به يهوديان شوش ذكر شده است. از اين دوران به بعد بود كه انبيا اسرائيلي در شوش دست به كار تدوين تورات شدند؛ و توراتي كه اكنون دردست است گويا بخش اعظمش را درزمان هخامنشي در شوش نوشته‌اند. بعدها در زمان ساساني جماعات يهودي در بسياري از شهرهاي ايران پراكنده بودند؛ و در جاهائي شهر مخصوص به خودشان داشتند؛ چنانكه در منطقهء اصفهان داراي يك شهر بودند كه يهوديه نام داشت. شهر يهوديه در زمان فتوحات اسلامي در كنار شهر ايراني‌نشين معروف به «جي» واقع شده بود و بسيار آباد بود. جاي وقوع اين دوشهر (دوقلو) در محل اصفهان كنوني بوده است. شهر يهوديه در زمان اموي و عباسي تا چند قرن بعنوان يك شهر يهودي نشين برپا بود و نامش در كتابهاي تاريخي و جغرافيائي آمده است. در فارس و خوزستان و همدان نيز در دوران اموي و عباسي جماعات يهودي ميزيستند، كه البته از نوادگان يهوديان قديم ايران بوداند.

رفتار نيك دولتمردان و ايرانيان زمان هخامنشي با جماعات يهودي درون ايران بقدري برآنها تأثير نهاد كه با وجودي كه خودشان را قوم برگزيدهء خدا قلمداد ميكردند و اقوام جهان را غلام خودشان مي‌پنداشتند، انبيايشان براي قوم ايراني حرمت و تقدس بسيار زيادي قائل شدند. كورش بزرگ در تورات با صفت «مسيح يهوه» (نجاتبخش مبعوث خدا) شناخته شد و گفته شد كه خداي يهود همواره پشتيبان اواست و اورا در فتوحاتش ياوري ميكند. يكي از انبياي يهودي ايران به نام «اشعيا» دربارهء كورش چنين مي‌نويسد:

«خداوند به مسيح خويش كوروش، به همان كسي كه من يهوه دست راست اورا گرفتم تا به حضور وي ملتها را مغلوب سازم و كمرهاي شاهان را برگشايم؛ تا درها را به حضور وي باز كنم و ديگر هيچگاه بسته نشود، چنين گويد كه من پيشاپيش تو خواهم خراميد و جاهاي ناهموار را هموار خواهم كرد و درهاي برنجين را شكسته چِفت و بندهاي آهنين را خواهم بريد، وگنجهاي زيرزمين و خزائن نهاني را به تو خواهم بخشيد، تا بداني كه من يهوه كه تورا به اسمت خوانده‌ام خدای اسرائيلم. به خاطر بندهء خود يعقوب و برگزيدهء خويش اسرائيل هنگامي كه مرا نشناختي تو را به اسمت خواندم و ملقب ساختم. من يهوه هستم و ديگري نيست و جز من خدائي نيست. من كمر تورا بستم هنگامي كه مرا نشناختي. … خداوند گويد كه حاصل مصر و تجارت حبش و سبا كه مردان بلندقامت دارند در پيش تو عبور كرده ازآنِ تو خواهد شد و همه تابع تو شده در زنجيرها خواهند آمد و نزد تو خم شده التماس خواهند كرد و خواهند گفت كه البته خدا در وجود تو است و ديگري نيست» (تورات، كتاب اشعيا، باب 45 )

يكي ديگر از انبياي يهود ايران به نام عزرا دربارهء فرمان كورش بزرگ مبني بر آزادسازي قوم يهود و دستور بازگشتشان به سرزمين خودشان و دستور بازسازي شهرهايشان به هزينهء دولت ايران خبر ميدهد، و يادآور ميشود كه كورش بزرگ فرماني صادر كرد كه مردم هر آبادي كه يهوديان در ميانشان زندگي ميكنند به يهوديان كمك مادي كنند تا بتوانند به ديارشان برگردند و معابدشان را بازسازي كنند؛ و مي‌افزايد كه «جميع همسايگان ايشان ايشانرا به آلات نقره و طلا و اموال و چهارپايان و تحفه‌ها علاوه بر همهء هداياي تبرعي اعانت كردند. و كورش پادشاه ظروف خانهء خدا (معبد اورشليم) را كه نبوخدنصر آنها را از اورشليم آورده و در خانهء خدايان خود گذاشته بود بيرون آورد. و كورش پادشاه فارسي آنها را ازدست ميتردات خزانه‌دار بيرون آورده به دست شبشبصر رئيس يهوديان شمرد» (تورات، كتاب عزرا، باب اول).

«داستاني كه منشأ عيد پوريم است در تورات (كتاب استر) چنين آمده است:
درزمان اَحشَويروش، همان اَحشَويروش كه از هند تا حبش بر صد و بيست و هفت ولايت سلطنت ميكرد، در آن ايام در حيني كه اَحشَويروش پادشاه بركرسي سلطنت خويش در دارالسلطنهء شوش نشسته بود، در سال سوم از سلطنتش ضيافتي براي جميع سروران و خادمان خود برپا نمود و بزرگان فارس و ماد از امرا و سرورانِ ولايتها به حضور او بودند. پس مدت مديد صد و هشتاد روز توانگري جلال سلطنت خويش و مجد و عظمت خود را جلوه ميداد. بعد از انقضای آن روزها پادشاه براي همهء كسانيكه در دارالسلطنهء شوش از خورد و بزرگ يافت شدند ضيافت هفت روزه در عمارت باغ قصر پادشاه برپا نمود. پرده‌ها از كتان سفيد و لاجورد با ريسمانهاي سفيد و ارغوان در حله‌هاي نقره بر ستونهاي مرمرِ سفيد آويخته و تختهاي طلا و نقره بر سنگفرشي از سنگ سماق و مرمر سفيد و مرمر سياه بود. و آشاميدن از ظرفهاي طلا بود و ظرفها را اشكال مختلف بود و شرابهاي ملوكانه برحسب كرم پادشاه فراوان بود. و آشاميدن برحسب قانون بود كه كسي بركسي تكلف نمي‌نمود، زيرا پادشاه دربارهء همهء بزرگان خانه‌اش چنين فرموده بود كه هركس موافق ميل خود رفتار نمايد. وَشتي ملكه نيز ضيافتي براي زنان خانهء شاهي اَحشَويروش پادشاه برپا كرد. در روز هفتم چون دل پادشاه از شراب خوش شد هفت خواجه سرا يعني مهومان و بِزنا و حَربونا و بِغتا و اَبَغتا و زاتَر و كركسرا كه در حضور اَحشَويروش پادشاه خدمت ميكردند را فرمود كه وشتي ملكه را با تاج ملوكانه به حضور پادشاه بياورند تا زيبائيي اورا به خلايق و سروران نشان دهد، زيرا كه نيكومنظر بود. اما وشتي ملكه نخواست كه به حسب فرماني كه پادشاه به دست خواجه سرايان فرستاده بود بيايد. پس پادشاه بسيار خشمناك شده غضبش در دلش مشتعل گرديد».

پس ازاين واقعه شاه تصميم ميگيرد كه ملكه را تنبيه كند و ميفرمايد كه ازآن پس ملكه حق ندارد كه در مجالس پادشاه حضور يابد. سپس تصميم ميگيرد كه زنان ديگري بگيرد، و دستور ميدهد كه دوشيزگان زيباروي را از همه‌جا به پايتخت بياورند تا از ميان آنها براي خودش كنيزان همخوابه برگزيند.

مردي يهودي در شوش بود كه مُردخاي نام داشت و او دختر عمويش را كه پدر و مادرش مرده بودند در خانه‌اش تربيت ميكرد، و اورا دختر خويش كرده بود. اين دختر كه نام يهوديش «هدسه» بود و به ايراني اِستَر (ستاره) نام داشت، را مردخاي به عنوان يك دوشيزهء ايراني به كارگزاران شاه معرفي ميكند تا به شاه نشان داده شود. دنبالهء داستان را از متن تورات ميخوانيم:

«پس چون فرمان پادشاه شايع شد و دختران بسيار در دارالسلطنهء شوش زير دست هيجاي جمع شدند، اِستَر را نيز به خانهء پادشاه زير دست هيجاي كه مستحفظ زنان بود آوردند. و آن دختر به نظر او پسند آمده در حضورش التفات يافت … و اورا با كنيزاني به بهترين خانهء زنان منتقل كرد. و استر قومي و خويشاوندي خود را فاش نكرد، زيرا مردخاي اورا فرموده بود كه نكند. پس اِستر را نزد اَحشَويروش پادشاه به قصر ملوكانه‌اش در ماه دهم كه ماه طبيبت باشد در سال هفتم سلطنت او آوردند. و پادشاه اِستَر را از همهء زنان زياده دوست داشت و از همهء دوشيزگان در حضور وينعمت و التفات زياده يافت، لذا تاج ملوكانه را بر سرش گذاشت و اورا در جاي وشتي ملكه ساخت. … … و استر هنوز قومي و خويشاوندي خود را بر وفق آنچه مردخاي به وي امر كرده بود فاش نكرده بود؛ زيرا كه استر حكم مردخاي را مثل زماني كه نزد وي تربيت مي‌يافت به جاي مي‌آورد. در آن ايام در حيني كه مردخاي در دروازهء پادشاه نشسته بود دونفر از خواجه سرايان پادشاه و حافظان آستانه يعني بِغتان و تارَش غضبناك شده خواستند كه بر اَحشَويروش پادشاه دست بيندازند. و چون مردخاي از اين امر اطلاع يافت، استر ملكه را خبر داد و اِستَر پادشاه را از زبان مردخاي اطلاع داد. پس اين امر را تفحص نموده صحيح يافتند و هردو ايشان را بردار كشيدند و اين قصه در حضور پادشاه در كتاب تواريخ ايام مرقوم شد. بعد از اين وقائع اَحشَويروش پادشاه، هامان ابن هَمداتا اجاجي را عظمت داده به درجهء بلند رسانيد و كرسي اورا از تمامي رؤسائي كه با او بودند بالاتر گذاشت و جميع خادمان شاه كه در دروازهء شاه بودند به هامان سر فرود ميآوردند و سجده ميكردند، زيرا كه شاه چنين فرموده بود. ليكن مردخاي سر فرود نميآورد و اورا سجده نميكرد. و خادمان شاه كه در دروازهء شاه بودند از مردخاي پرسيدند كه تو چرا ازامر شاه تجاوز مينمائيي هرچند روز به روز به او ميگفتند به ايشان گوش نميداد. پس هامان را خبر دادند تا ببينند كه آيا كلام مردخاي ثابت ميشود يا نه، زيرا كه ايشان را خبر داده بود كه من يهودي هستم. و چون هامان ديد كه مردخاي سر فرود نميآورد و اورا سجده نمينمايد هامان از غضب مملو گرديد. و چونكه دست انداختن بر مردخاي تنها به نظر او سهل آمد و اورا از قوم مردخاي اطلاع داده بودند، پس هامان قصد هلاك نمودن جميع يهودياني كه در تمام مملكت اَحشَويروش بودند كرد زيرا كه قوم مردخاي بودند. در ماه اول از سال دوازدهم سلطنت اَحشَويروش كه ماه نيسان باشد، هرروز در حضور هامان و هرماه تا ماه دوازدهم كه ماه آذار باشد فور يعني قرعه مي‌انداختند. پس هامان به اَحشَويروش پادشاه گفت: قومي هستند كه درميان قومها در جميع ولايتهاي مملكت تو پراكنده‌اند و شرائع ايشان مخالف همهء قومها است و شرايع پادشاه را به جا نمي‌آورند و ايشان را چنين واگذاشتن براي پادشاه مفيد نيست. اگر پادشاه را پسند آيد حكمي نوشته شود كه ايشان را هلاك سازند. … پس كاتبان پادشاه را در روز سيزدهم ماه اول احضار نمودند و بروفق آنچه هامان امر فرمود به اميران پادشاه و به والياني كه بر هر ولايت بودند و بر سروران هرقوم مرقوم شد. … تا همهء يهوديان را از پير و جوان در يكروز يعني سيزدهم ماه دوازدهم كه ماه آذار باشد هلاك كنند و اموال ايشان را غارت كنند. … و اين حكم در دارالسلطنهء شوش نافذ شد و پادشاه و هامان به نوشيدن نشستند اما شهر شوش مشوش بود».

مردخاي كه راز توطئهء ترور شاه را به شاه خبر داده اعتماد شاه را نسبت به خويش برانگيخته بود ازآ» پس اجازه يافته بود كه هر گاه و بيگاه وارد كاخ شود. او براي جلوگيري از كشتار يهوديان، توسط محرمان استر به استر رهنمود ميدهد كه براي به‌كشتن دادن هامان وزير توطئه بچيند. بنا براين رهنمود، استر از شاه اجازه ميگيرد كه شاه و هامان را بعنوان مهمان به كاخ خودش دعوت كند. در همين روزها شاه برآن ميشود كه به مردخاي به خاطر خدمتي كه با افشاي توطئهء قتل به او كرده است پاداش بزرگي بدهد، و اين در حالي بود كه هامان قصد بردار كردن مردخاي را داشت و دار را نيز آماده كرده بود. در اين مهماني استر نسبت به هامان سخناني ميگويد كه باعث خشم شاه به هامان ميشود و شاه براي فرونشاندن خشم خويش به باغ قصر ميرود تا قدم بزند. و چون شاه خارج ميشود، استر زمينه مي‌چيند تا هامان وارد خوابگاه او شود و در غياب او بر بستر او بخوابد. فرجام داستان در تورات، چنين آمده است:

«چون پادشاه از باغ قصر به مجلس برگشت، هامان بر بستري كه استر بر آن مي‌بود افتاده بود. پادشاه گفت: آيا ملكه را نيز در خانه بي‌عصمت ميكند؟ سخن هنوز بر زبان پادشاه بود كه روي هامان را پوشانيدند. آنگاه حَربونا- يكي از خواجه سراياني كه در حضور پادشاه بود- گفت: اينك دار پنجاه ذراعي كه هامان آنرا به جهت مردخاي كه آن سخن نيكو برايي پادشاه گفته است مهيا نموده در خانهء هامان حاضر است. پادشاه امر فرمود كه اورا بر آن مصلوب سازيد. پس هامان را بر داري كه براي مردخاي مهيا كرده بود مصلوب ساختند و غضب پادشاه فرو نشست».

… … «و مردخاي اين مطالب را نوشته مكتوبات را نزد تمامي يهودياني كه در همه ولايتهاي اخشورش پادشاه بودند از نزديك و دور فرستاد تا برايشان فريضه بگذارد كه روز چهاردهم و روز پانزدهم ماه آذار را سال به سال عيد نگاه دارند». به اين ترتيب يهوديان از كشتار همگاني رهيدند، و از آن زمان به بعد همه ساله به ياد آنروز جشن ميگيرند.

اما آيا وقايع اين داستان در شوش اتفاق افتاده بوده است يا در جاي ديگري خارج از محدودهء فلات ايراني

نام پادشاهي كه در داستانِ تورات ذكر شده اَحشَويروش است كه البته ميتواند تلفظي از نام خشيارشا باشد. ناقلان اين داستان انبياي يهود بوده‌اند كه در زماني از قرنهاي سوم يا دوم ق‌م براساس شنيده‌هائي كه داشته‌اند در صدد وارد كردن آن به متن تورات برآمده‌اند تا يك واقعهء تاريخی مربوط به قوم يهود موسوم به واقعهء پوريم را جاودانه سازند. يك نامي در اين داستان وجو دارد كه ما را متيقن ميسازد اين داستان نه در ايران بلكه در شام اتفاق افتاده بوه است؛ و آن نامِ «هامان پسر همداتا اجاجي» است، كه وزير پادشاه داستان است. هرچند كه هامان و همداتا هردو ميتوانند شكلي از دونام ايراني وهومنه و وهوداتا بوده باشد، ولي همينكه هامان از خاندان اجاج است كافي است كه سامي و شامي بودن ويرا ثابت كند. «اجاج» در تورات (كتاب سموئيل، باب 15) نام يكي از شاهان كهن از قبيلهء عَماليق فلسطين است. پس داستان يهودي‌ستيزي اين هامان اجاجي نيز، كه احتمالا وزير شهريار محلي شام بوده كاملا قابل توجيه است، زيرا كه خاندان «اجاج» بنا به داستانهاي تورات ازقديم با اسرائيلي‌ها دشمن بوده و جنگها با يكديگر داشته‌اند.

ازآنجا كه نميتوان شك كرد كه اصل داستان پوريم اتفاق افتاده بوده است، ميتوانيم داستان را چنين خلاصه كنيم كه يكي از حكام محلي شام به تحريك يكي از يهودستيزان حكومتش درصدد نابودسازي يهوديان ساكن در محل برآمده بوده و قضيه به دربار ايران گزارش شده و مسببان توطئه پيش از اجراي نقشه تنبيه شده‌اند تا يهودان از قتل عام برهند. بعدها خاخامها براي بزرگ كردن قضيه، آنرا با دربار ايران ارتباط داده‌اند و داستان را به نحوي آراسته‌اند كه گويا در دربار ايران اتفاق افتاده بوده است. وقتي به نامهاي شخصيتهائي كه در اين داستان آمده است دقت كنيم، مي‌بينيم كه اغلبِ نامها نه ايراني بلكه سامي‌اند، كه نام «حربونا» درميانشان ازهمه گوياتر است. نامهاي ده پسر هامان وزير كه در روز پوريم توسط مأموران مردخای كشته گرديدند نيز غير ايراني است: فرشنداطا، دلفون، اسفانا، فورانا، ادليا، اريدانا، فرمشنا، اريساي، اريداي، بزانا.

بنا براين، ميتوانيم تصور كنيم كه واقعهء پوريم نه چنانكه در تورات گفته شده در شوش، بلكه در يكي از شهرهاي شام اتفاق افتاده بوده است؛ زيرا كه نامهاي درباريان كه در تورات آمده نامهاي سامي است و نه ايراني. ولي حاكم محلي شام در داستان جايش را به شاهنشاه ايران داده است و شاهنشاه نيز احشويروش (خشيارشا) شده است تا بر اهميت واقعه افزوده گردد.

اما از همهء اين سخنها گذشته، بزرگداشت روز پوريم، در واقع بايد بزرگداشت احترام به حيثيت انساني و بزرگداشت حق انسانها در زيستن با هر عقيده و مرام و مسلكي، و ابراز نفرت به فشار و آزار و اذيت نسبت به انسانهاي غير هم‌دين و هم‌مذهب و هم‌عقيده باشد

شوش

2004-06-09T22:33:00.000-07:00

شوش کهن ترین شهر جهان که حدود 4000 سال پیش از میلاد مسیح به عنوان كانون مذهبی ساكنان دشت اطراف بنياد نهاده شد پس از 5000 سال حيات پرفراز ونشیب وتوام با روزهای پیروزی وشکست رونق ورکورد وآبادانی وویرانی با سقوط شاهنشاهی هخامنشی در سال 332 ق م به مرور در سراشيبی افول افتاد ودر قرون میانه اسلامی رونق خودرابه کل از دست داد وبه روستای کوچکی گرداگرد آرامگاه دانيال نبی(ع) بدل شد . تا قرن ها مسافرانی که از کنار اتلال باستانی شوش می گذشتند . حتی تصور آن را به مخیله خود راه نمی دادند که این پشته های عظیم خاک که اکنون ماوای دان شده روزگاری گهواره تمدنی درخشان وپایتخت پرشکوه فرمانروایان ظفرمندی بوده که فاتحانه بر شهرهای بین النهرینی می تاخته اند یا قلمرو ایشان از دروازه های اروپا تا هند گسترده بوده است . تمامی جهانيان ياد آن روزهای درخشان را به بوته فراموشی سپرده بودند الا كليميانی که نام شوشان وگوشه ای از آنچه رادرآن گذشته بود در كتابهای مقدس خود ثبت کرده وبه خاطر داشتند . لذا تصادفی نبود که نخستین کسی که ويرانه های شوش را باز شناخت بنجامين بن جناح خاخام کلیمی بود که بین سال های 1163 و 1173 ميلادی برای بررسی وضع كليميان در ایران به سر می برد . وی هنگام زيارت آرامگاه دانيال نبی از اتلال باستانی شوش نیز دیدن کرد وآنرا همان "شوشان" مذكور در تورات شناخت .

ازاین هنگام تا میانه قرن نوزدهم ميلادی که برای اولين بار کلنگ باستانی در شوش به زمین خورد جهانگردان زيادی از این محوطه باستانی دیدن كردند. در دهه 1840 ميلادی دومهره مهم در پيدایش باستان شناسی خاور نزدیک یعنی آستین هنری لايارد وهنری کرزویک راولينسن از شوش بازدید كردند . بدین ترتيب زمینه ای برای حفاری در شوش فراهم آمد و یک زمین شناس انگليسی به نام ويليام كنت لفتوس در این كار پيشقدم گردید. لفتوس به همراه چرچیل عازم شوش شد ودر ماه مه 1850 بر راس تپه اردو زد اما براثر آتش گرفتن غيرعمدی خار وخاشاک روی تپه به دست آشپز هيئت ناسازگاری اهالی محل وپيدا نشدن كارگز لازم آنان موفق به حفاری نشدند و به نقشه برداری ونامگذاری تپه ها بسنده كردند . سپس گروه انگليسی به علت وجود مشكلات فراوان شوش را رها كردند و سراغ سایر شهر ها رفتند . پس از آنها هيئت فرانسوی که در راس آنها مارسل و ژان دیولافوا این كار را بر عهده گرفتند . در حفاری های فرانسويان آثار زيادی از زیر خاک بيرون آورده شد و آنها آثار زيادی را به موزه لوور بردند که هيجانات زيادی را برانگخيت . این امر دولت فرانسه را ترغیب کرد که كار حفاری در شوش را با بودجه وامكانات بیشتری دنبال کند . ولی دولت ایران به علت مشكلات امنيتی واغتشاشاتی که از رهگذر حفریت فرانسوی ها در منطقه شوش بوجود آمده بود به دولت فرانسه جواب رد داد و به مدت 10 سال كار فرانسوی ها متوقف ماند تا اینکه بالاخره ژاک دومورگان فرانسوی وارد شوش شد و به حفاری پرداخت . دومورگان روش حفاری جدیدی را ابداع کرد و در یکی دوسال اول حفاری آكروپل آثار مهمی چون : فتح نامه نرام سین – چند كودورو ومقدار زيادی آجر کتیبه دار به دست آورد . لازم به ذکر است که از نخستین بازرسانی که با فرانسويان همكاری کرد یکی ازفرهنگيان دزفول به نام آقای صباح بود . دومورگان از هيئت انگليسی بسیار زرنگ تر بود وتوانست خدمت بزرگی به فرانسه بکند

شرحي بر چغازنبيل

2004-06-08T03:53:00.000-07:00

محوطه تاريخی چغازنبيل در جنوب غربی ايران، استان خوزستان، 35 كيلومتری جنوب شرقی شهر باستانی شوش، در طول جغرافيايی 48 دقيقه و 30 ثانيه و عرض جغرافيایی 32 دقيقه قرار گرفته است. بلندترين نقطه اين مجموعه كه قله معبد بزرگ آن می‌باشد حدود 90 متر از سطح دريا ارتفاع دارد.
اين شهر در اوايل قرن 13 قبل از ميلاد توسط پادشاه ايلامی "اونتاش نپيريشا" (Untash Napirisha) در نزديكی رود دز ساخته شده و "دوراونتاش" (Dur Untash) ناميده می‌شده است. دوراونتاش به معناي قلعه اونتاش می‌باشد. در بعضی از متون ميخی اين شهر "ال اونتاش" (Al Untash) ذكر شده كه به معنی شهر اونتاش است. در مركز شهر معبد عظيمی بصورت مطبق بنا شده كه امروزه دو طبقه از آن هنوز پابرجاست. اين معبد موسوم به "ذيقورات" می‌باشد که به دو تن از خدايان بزرگ ايلاميان يعنی "اينشوشيناك" و "نپيريشا" اهدا شده است. معبد چغازنبيل بزرگترين اثر معماری بر جاي مانده از تمدن ايلامی است كه تا كنون شناخته شده است.
دورتا دور ذيقورات را ديواري احاطه مي‌كرده كه در مجاورت آن در جبهه شمال غربي معابدي براي خدايان "كريريشا", "ايشني‌كرب" و "هومبان" بنا شده است. همچنين معابد ديگري در جبهه شمال شرقي قرار داشته‌اند. مجموعه اين معابد توسط حصار ديگري احاطه مي‌شده است. در خارج از اين حصار بقاياي اندکي از خانه‌هاي شهر در سطح زمين ديده مي‌شوند. دورتادور شهر سومين ديوار قرار داشته كه كل شهر را محصور مي‌كرده است. طول اين حصار خارجي حدود چهار كيلومتر مي‌باشد. در زاويه شرقي شهر و در نزديكي حصار خارجي، كاخ‌هاي شاهي قرار داشته‌اند. در زير يكي از اين كاخ‌ها پنج مقبره زيرزميني كشف شده است كه احتمالا به خانواده شاهي تعلق داشته‌اند. در طرف مقابل شهر و بر روي ضلع شمال غربي حصار خارجي مخزني براي آب موجود است.
دو دوره مشخص ساختماني در برپايي ذيقورات رديابي شده است در مرحله اول، طبقه نخست به صورت اتاق‌هايي پيرامون يک حياط مرکزي ساخته شده است و در مرحله بعد حجم‌هاي مربوط به طبقات در ميان حياط مرکزي ساخته شده‌اند.
بناهاي شهر از خشت و آجر ساخته شده‌اند و با وجود قدمت بسيار هنوز بخش زيادي از آنها بر جاي مانده‌اند. در نماي بناهاي موجود در محوطه چغازنبيل آجرهاي كتيبه‌داري با خطوط ميخي ايلامي و اَكَدي به كار رفته‌اند. اين آجرها روي بدنه‌هاي ذيقورات به فاصله هر ده رج تكرار ‌شده است. در اين آجرها نام و نسب شاه سازنده بنا ذكر شده و در آن مشخص شده كه اين بنا چگونه و به چه منظوري ساخته شده است. به اين ترتيب هزاران آجر ساده و کتيبه‌دار بناهاي شهر را تزيين مي‌کرده‌اند. علاوه بر اين از آجرهاي لعابدار، ملات قير طبيعي، اندودهاي گچي و گل ميخ‌هاي سفالين استفاده زيادي شده است.
درهاي معابد و كاخ‌ها از چوب بوده كه با ميله‌هاي شيشه‌يي تزيين مي‌شده‌اند. طي حفاري‌هاي به عمل آمده قطعاتي از مجسمه‌هاي سفالين و لعابدار گاوهاي نر که از دروازه‌هاي ورودي بناي ذيقورات محافظت مي‌نمودند، به دست آمده‌اند. ظروف مختلف سفالي و سنگي، مهرهاي استوانه‌يي، اشياي فلزي، پيکرک‌هاي سفالين و اشياي تزييني از جمله ديگر آثار به دست آمده از اين محوطه است.
حفاري گسترده اين محوطه که بين سال‌هاي 1951 تا 1962 ميلادي توسط رومَن گيرشمن (Roman Girshman) باستان‌شناس و محقق برجسته فرانسوي انجام شد، اطلاعات بسياري درباره ساختار ذيقورات و معابد مجاور آن در دسترس علم باستانشناسي قرار داده و آگاهي موجود درباره مسايل تاريخي دوران "ايلام ميانه" را بسيار غني‌تر نموده است.
چغازنبيل در سال 1979 ميلادي از طرف سـازمان علمي ـ فرهنگي يونسكـو در ليسـت ميراث جهاني قرار گرفت. اين محوطه يکي از سه اثر ثبت شده کشور در ليست ميراث جهاني است. اهميت و اصالت اين محوطه تاريخي همراه با جاذبه‌هاي طبيعي آن از جمله عوامل موثر در به ثبت رسيدن اين مجموعه بوده‌اند.
متاسفانه پس از حفاري‌هاي چغازنبيل اغلب بقاياي معماري در معرض فرسايش قرار گرفته‌ بودند و به دليل نفوذ آب باران در ساختار بناها، فرآيند آسيب‌ديدگي سرعت يافته بود. لذا طي چند سال اخير، ضمن توسعه پژوهش‌هاي باستانشناسي در پروژه چغازنبيل، اقدامات موثري نيز به منظور حفاظت بيشتر مجموعه در برابر فرسايش به عمل آمده است.